پونه یکی از گیاهان دارویی معطر و پرکاربرد در طب سنتی ایرانی است که از دیرباز در درمان مشکلات گوارشی دل‌دردهای ناشی از نفخ و سردی معده مورد استفاده قرار گرفته است. رایحه تند و نافذ پونه نشان‌دهنده قدرت بالای آن در تحریک حرارت غریزی و به حرکت درآوردن اخلاط راکد در دستگاه گوارش است. پونه خانه سلامت از گیاهان سالم و طبیعی برداشت شده و با روش خشک‌سازی ملایم آماده شده تا ترکیبات مؤثر آن به‌خوبی حفظ شود.

در متون طب سنتی تأکید شده است که بسیاری از ناراحتی‌های گوارشی ریشه در سردی و رطوبت معده دارند و استفاده از گیاهان گرم و لطیف مانند پونه می‌تواند به بازگشت تعادل طبیعی بدن کمک کند. به همین دلیل پونه هم به‌صورت دمنوش و هم به‌عنوان چاشنی دارویی در غذاها مورد توجه حکما بوده است.

مزاج و ماهیت پونه در طب سنتی ایرانی

دیدگاه ابن‌سینا در قانون در طب

ابن‌سینا در قانون در طب پونه را گیاهی با مزاج «گرم و خشک» معرفی می‌کند و به خاصیت آن در «تحلیل ریاح و تقویت معده» اشاره دارد. از نگاه او پونه می‌تواند بادهای محبوس در شکم را خارج کرده و دردهای ناشی از نفخ را کاهش دهد. ابن‌سینا همچنین بیان می‌کند که پونه با تحریک حرارت غریزی به هضم بهتر غذا کمک کرده و از تولید اخلاط خام در معده جلوگیری می‌نماید.

او تأکید می‌کند که مصرف متعادل پونه به‌ویژه پس از غذاهای سنگین یا سردمزاج می‌تواند مانع احساس سنگینی خواب‌آلودگی و دل‌درد شود.

نقل از مخزن‌الادویه عقیلی خراسانی

در مخزن‌الادویه عقیلی خراسانی پونه به‌عنوان گیاهی «مسخن معده و محلل نفخ» توصیف شده است. وی اشاره می‌کند که پونه در دل‌پیچه نفخ شکم تهوع ناشی از سردی و ضعف هضم بسیار سودمند است. عقیلی همچنین مصرف پونه را برای رفع بوی بد دهان ناشی از سوءهاضمه و تقویت اشتها توصیه می‌کند.

کاربردهای پونه از نگاه حکمای طب سنتی

ضد نفخ و دل‌درد

حکیم مؤمن تبریزی در آثار خود پونه را از گیاهان اصلی برای درمان نفخ و دل‌درد معرفی می‌کند. به گفتهٔ او تجمع باد در معده و روده یکی از علل شایع دردهای شکمی است و پونه با خاصیت گرم‌کننده و حرکت‌دهنده خود می‌تواند این بادها را تحلیل برده و درد را کاهش دهد. در نسخه‌های سنتی اغلب پونه به‌صورت دمنوش گرم مصرف می‌شده است.

تقویت هضم و کاهش سردی معده

در متون طب سنتی آمده است که پونه برای افرادی با معده سرد و مرطوب بسیار مفید است. دکتر خیراندیش نیز در بیان اصول تقویت معده به نقش گیاهان گرم و معطر مانند پونه اشاره می‌کند و آن را مناسب افرادی می‌داند که پس از غذا دچار نفخ آروغ ترش یا احساس سنگینی می‌شوند. از دیدگاه ایشان پونه می‌تواند به افزایش قدرت هضم و جلوگیری از خام‌خواری معده کمک نماید.

کمک به تنظیم قاعدگی

در برخی منابع سنتی اشاره شده است که پونه به دلیل خاصیت گرم‌کنندگی می‌تواند به بهبود قاعدگی‌های ناشی از سردی کمک کند. حکما البته تأکید داشته‌اند که مصرف آن باید با احتیاط و متناسب با مزاج فرد انجام شود.

ترکیبات فعال پونه و تحلیل علمی مدرن

مطالعات علمی بین‌المللی نشان می‌دهد که پونه (Mentha pulegium) حاوی ترکیبات معطر مانند منتول پولگون و فلاونوئیدها است. این ترکیبات در پژوهش‌ها به‌عنوان مواد ضداسپاسم کمک‌کننده به کاهش گازهای گوارشی و بهبود حرکات معده و روده شناخته شده‌اند.

در تطبیق با طب سنتی می‌توان گفت آنچه حکما از آن به‌عنوان «تحلیل ریاح» و «تقویت معده» یاد می‌کنند در علم امروز با اثرات ضداسپاسم و تنظیم حرکات گوارشی هم‌راستا است.

شیوه مصرف پیشنهادی در طب سنتی

مصرف به‌صورت دمنوش

در منابع طب سنتی توصیه شده است که مقدار کمی پونه خشک در یک لیوان آب جوش دم شود و پس از غذا مصرف گردد. این دمنوش برای نفخ دل‌درد و ضعف هضم مناسب است.

مصرف همراه غذا

در برخی نسخه‌ها استفاده از پونه به‌عنوان چاشنی ملایم در غذاهای سنگین توصیه شده تا از ایجاد نفخ جلوگیری شود.

نکات احتیاطی

پونه به دلیل طبع گرم و خشک در مصرف زیاد ممکن است موجب تحریک معده یا خشکی شود. زنان باردار کودکان خردسال و افراد بسیار گرم‌مزاج باید در مصرف آن احتیاط کنند. مصرف متعادل و کوتاه‌مدت مطابق توصیه حکما ایمن‌تر است.

تعهد خانه سلامت به کیفیت و اصالت

پونه خانه سلامت از گیاهان خالص سالم و بدون آلودگی شیمیایی تهیه شده و در هیچ مرحله‌ای از آماده‌سازی آن از مواد نگهدارنده رنگ یا اسانس مصنوعی استفاده نشده است. این محصول مناسب افرادی است که به دنبال استفاده اصولی از گیاهان دارویی گرم‌کننده و مؤثر در چارچوب آموزه‌های اصیل طب سنتی ایرانی هستند.